Tất Cả Chỉ Là Nhận Biết - Cái gì nhận biết được thì chưa phải là bạn !

https://tatcachilanhanbiet.com

Chương 01: Tháo Gỡ Đồng Hóa

Trong dòng chảy bất tận của cuộc sống, con người thường tự hỏi về bản thân mình: “Tôi là ai?” Câu hỏi này dường như rất đơn giản, nhưng nếu dừng lại và quan sát sâu sắc hơn, ta sẽ nhận ra rằng những gì ta gọi là “tôi” chỉ là sự đồng hóa với những lớp vỏ bên ngoài những thứ tạm bợ, thay đổi theo thời gian và hoàn cảnh.
Sự Đồng Hóa Của Bản Ngã

Sự Đồng Hóa Của Bản Ngã

Hãy tưởng tượng một buổi gặp gỡ xã giao thông thường. Khi ai đó hỏi: “Bạn là ai?”, bạn có thể trả lời một cách tự nhiên: “Tôi là Vân Anh, một lập trình viên 28 tuổi, sống ở Nha Trang. Tôi thích đọc sách, du lịch và nấu ăn. Gia đình tôi có ba anh em, và tính cách tôi khá hướng ngoại.” Những câu trả lời như vậy nghe có vẻ hợp lý, phải không? Chúng cung cấp thông tin về tên tuổi, nghề nghiệp, sở thích, mối quan hệ và đặc điểm cá nhân. Nhưng nếu ta đào sâu hơn, ta sẽ thấy rằng tất cả những điều ấy chỉ là các nhãn dán tạm thời, không phải cốt lõi thực sự của bạn.

Tên của bạn Vân, Anh hay bất kỳ tên nào vốn do cha mẹ đặt cho, dựa trên truyền thống gia đình hoặc một khoảnh khắc cảm hứng. Nó không phải là bạn; nó chỉ là một cách gọi để phân biệt bạn với người khác trong xã hội. Nghề nghiệp của bạn lập trình viên, giáo viên hay doanh nhân có thể thay đổi chỉ sau một quyết định đột ngột, một cuộc sa thải bất ngờ hoặc một cơ hội mới. Sở thích, như đọc sách hay du lịch, cũng không cố định; hôm nay bạn mê mẩn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, nhưng ngày mai có thể chuyển sang hội họa hoặc thể thao. Gia đình và mối quan hệ chúng thay đổi theo năm tháng: cha mẹ già đi, anh em lập gia đình riêng, bạn bè đến rồi đi. Thậm chí tính cách hướng ngoại hay nội tâm cũng có thể biến đổi dưới tác động của trải nghiệm sống, như một cú sốc tinh thần hoặc một hành trình tự nhận thức.

Vậy thì, cái gì mới thật sự là “bạn”? Câu hỏi này dẫn chúng ta đến một cái bẫy vô hình mà hầu hết nhân loại đều sa vào: Sự đồng hóa. Đồng hóa là quá trình chúng ta gắn chặt bản thân với những yếu tố bên ngoài, tưởng rằng chúng là bản chất của chính mình. Khi bạn buồn, bạn không nói: “Có một nỗi buồn đang diễn ra trong tôi.” Thay vào đó, bạn tuyên bố: “Tôi buồn.” Tương tự, “Tôi giận,” “Tôi đau,” “Tôi vui.” Những câu nói này nghe quen thuộc đến mức chúng ta không nhận ra chúng đang che giấu một sự thật sâu sắc: nỗi buồn của bạn, cơn giận của bạn, cơn đau của bạn hay niềm vui của bạn chứ không phải là bản chất thực sự, chúng chỉ là những trạng thái tạm thời mà bạn đang trải nghiệm, không phải là bản chất cốt lõi của bạn.

Để minh họa rõ hơn, hãy nghĩ về một người mặc nhiều lớp quần áo. Ban đầu, họ mặc áo sơ mi, rồi mặc thêm áo vest, rồi thêm phụ kiện khác. Nếu mặc lâu ngày, họ có thể quên mất rằng những lớp vải ấy không phải là da thịt của mình. Họ bắt đầu nghĩ rằng cơ thể họ chính là những bộ đồ ấy chúng định hình địa vị, cảm giác, cảm xúc và thậm chí cách di chuyển của họ. Nhưng nếu cởi bỏ từng lớp, họ sẽ phát hiện ra thân thể thực sự bên dưới, trần trụi và nguyên sơ. Bản thân của chúng ta cũng tương tự. Chúng ta đã khoác lên mình vô số lớp định nghĩa: thân thể, cảm xúc, suy nghĩ, ký ức, vai trò xã hội, và thậm chí những trải nghiệm tâm linh. Chúng ta đồng hóa với chúng đến mức quên mất rằng tất cả chỉ là lớp vỏ tạm thời, không phải là bản chất nguyên sơ thuần khiết.

Nguyên lý cốt lõi của pháp thiền “Tất Cả Chỉ Là Nhận Biết” mà chúng ta sẽ khám phá sâu trong phần này chính là: “Cái gì có thể được nhận biết thì chưa bao giờ thực sự là bạn.” Hãy suy ngẫm về điều này. Thân thể bạn có thể cảm nhận nó, chạm vào nó, nhìn thấy nó trong gương. Cảm xúc bạn có thể quan sát chúng dâng lên và tan biến. Suy nghĩ bạn có thể thấy chúng lướt qua tâm trí như dòng sông. Ký ức chúng hiện về như những hình ảnh cũ kỹ. Nếu tất cả những thứ ấy đều là cái được biết, cái được nhận biết, thì chúng không thể là bản chất chính bạn. Bạn phải là cái đang biết tất cả, cái nền nhận biết thuần khiết nằm sau tất cả.
Nhưng lạ thay, hầu hết chúng ta chưa từng quay về để khám phá chính Sự Nhận Biết ấy. Chúng ta bận rộn với cuộc sống bên ngoài: công việc, mối quan hệ, sở thích, và những lo toan hàng ngày. Chúng ta dành hàng giờ để chăm sóc thân thể, quản lý cảm xúc, sắp xếp suy nghĩ, nhưng hiếm khi dừng lại để hỏi: “Ai đang làm tất cả những việc ấy? Ai đang chứng kiến tất cả?” Đây chính là điểm mù lớn nhất của con người, chúng ta sống như những diễn viên nhập vai quá sâu vào vở kịch, quên mất rằng mình chỉ đang diễn tạm thời.

Hãy hình dung một giấc mơ sống động. Trong mơ, bạn là một anh hùng phiêu lưu, đối mặt với quái vật, cứu công chúa, và trải qua đủ cung bậc cảm xúc: sợ hãi, phấn khích, đau đớn, hạnh phúc. Mọi thứ dường như quá thật tim bạn đập nhanh, mồ hôi toát ra, nước mắt có thể rơi. Nhưng khi chuông đồng hồ reo, bạn tỉnh giấc. Lúc ấy, bạn nhận ra tất cả chỉ là mộng ảo. Những nhân vật, sự kiện, cảm xúc chúng đều biến mất. Cái duy nhất còn lại là sự tỉnh thức, cái biết rằng bạn vừa mơ. Đời sống này cũng vậy. Chúng ta đang sống trong “giấc mơ” của sự đồng hóa: nghĩ mình là thân thể sẽ chết, là cảm xúc sẽ tan, là suy nghĩ sẽ thay đổi. Nhưng một ngày nào đó, khi quay về với Sự Nhận Biết thuần khiết, chúng ta sẽ “thức dậy”. Lúc ấy, ta hiểu: À, hóa ra tất cả chỉ là cái được thấy. Cái thấy ra mới là thật. Bạn mới chính là cái đang biết này.

Cái bẫy đồng hóa không chỉ khiến ta lầm lạc về bản thân, mà còn là gốc rễ của mọi khổ đau trên đời. Khi thân thể đau bệnh, ta đồng hóa và nghĩ: “Tôi đang bệnh, tôi sắp chết.” Khổ đau nhân lên gấp bội. Khi cảm xúc nổi loạn ghen tị, giận dữ, buồn bã ta đồng hóa và bị cuốn theo, dẫn đến hành động sai lầm, xung đột với người khác. Khi suy nghĩ nhiễu loạn lo lắng về tương lai, hối tiếc quá khứ ta đồng hóa và sống trong địa ngục tâm trí. Nhưng nếu ta thấy rõ rằng tất cả những điều ấy chỉ là hiện tượng được biết, thì khổ đau sẽ giảm dần. Chúng vẫn xảy ra, nhưng không còn kiểm soát ta nữa. Ta trở thành người quan sát, không phải nạn nhân.

Một ẩn dụ khác để làm rõ: xem phim. Khi ngồi trong rạp, nếu bạn quên mất rằng đây chỉ là phim một chuỗi hình ảnh chiếu trên màn hình bạn sẽ khóc thật với bi kịch, sợ hãi với cảnh kinh dị, vui mừng với kết thúc hạnh phúc. Nhưng nếu bạn nhớ: “Đây chỉ là phim, các diễn viên vẫn sống khỏe ngoài đời,” thì bạn có thể thưởng thức mà không bị cuốn đi. Cuộc đời cũng là một bộ phim trên màn hình của Nhận Biết. Thân thể, cảm xúc, suy nghĩ là các cảnh quay; bạn là khán giả bất diệt.

Sự đồng hoá dày đến mức che mờ sự nhận biết chúng ta khó mà nhận ra, chỉ có thể tự thực hành để gia tăng sự sáng của nhận biết, có thể chia sự sáng của nhận biết thành ba cấp độ.

Cấp Độ 1: Nhận Biết Hiện Diện.
- Đây là cấp độ đầu tiên, nơi bạn bắt đầu nhận diện các suy nghĩ, cảm xúc, hoặc hành động mà không bị đồng hóa hoàn toàn. Bạn thấy chúng như những hiện tượng thoáng qua, thay vì tin rằng chúng là “tôi”.

- Ví dụ, thay vì nghĩ “Tôi giận,” bạn ghi nhận: “Cơn giận của tôi đang hiện diện.” Ở cấp độ này, bạn tạo được khoảng cách giữa cái đang nhận biết và cái bị nhận biết. Ánh sáng nhận biết xuất hiện như một tia nhỏ, soi rọi các phản ứng quen thuộc của bản ngã.

Cấp Độ 2: Nhận Biết Tĩnh Lặng.
- Ở cấp độ này, nhận biết bao quát không chỉ một vài suy nghĩ hay cảm xúc mà cả dòng tâm thức liên tục (suy nghĩ, cảm giác cơ thể, âm thanh, hình ảnh xung quanh). Bạn không phản ứng theo bản năng với giận dữ, ham muốn, hay nỗi sợ, cũng không cần phân tích hay kiểm soát chúng. Bạn trở thành người chứng kiến tĩnh lặng, đứng ngoài mọi giác quan của tâm trí. Ánh sáng nhận biết giờ là ánh sáng trải rộng, soi rọi mọi ngóc ngách của tâm trí, giúp bạn thấy vô thường.

 - Ví dụ: Khi kẹt xe, thay vì bực tức, bạn quan sát cả cơn giận, nhịp thở, tiếng còi xe, và suy nghĩ “Tôi trễ rồi.” Bạn ghi nhận: “Có giận dữ, có âm thanh.” Hỏi: “Ai đang nhận biết những điều này?” Bạn lái xe với sự tĩnh lặng, không bị cuốn vào phản ứng tự nhiên.

Cấp Độ 3: Nhận Biết Thuần Khiết.
- Đây là cấp độ cao nhất, nơi nhận biết trở thành thuần khiết, không còn bị ràng buộc bởi khái niệm “tôi.” Mọi suy nghĩ, cảm xúc, hình ảnh, âm thanh đều được quan sát tự nhiên, không ghi nhãn, không phân biệt tốt-xấu. Tâm trí tĩnh lặng tuyệt đối, tự do khỏi khổ đau do đồng hóa với bản ngã. Bạn là bầu trời rộng lớn, còn mọi hiện tượng (tâm trí, cảm xúc, thế giới) chỉ là mây trôi qua. Ánh sáng nhận biết bừng lên, xóa tan ranh giới giữa người quan sát và cái được quan sát, gần với trạng thái giác ngộ (Niết-bàn trong Phật giáo, hợp nhất với Brahman trong Advaita Vedanta).

- Ví dụ: Một hành giả sống trọn vẹn với mọi hiện tượng suy nghĩ, cảm xúc, niềm vui, nỗi buồn, thậm chí là sự tĩnh lặng của thiền định mà không bám víu. Họ sống với sự an nhiên, không bị trói buộc bởi bất kỳ hiện tượng nào, dù là niềm vui hay đau khổ.

Trong các chương tiếp theo, chúng ta sẽ đi từng bước để tháo gỡ sự đồng hóa.
    •    Trước hết, nhận ra rằng thân thể không phải là bạn. Chúng ta sẽ phân tích thân thể từ góc độ khoa học, triết học và thực hành thiền, với các ví dụ thực tế và bài tập để tháo gỡ sự đồng hoá.
    •    Rồi thấy rằng cảm xúc không phải là bạn. Chúng ta sẽ đào sâu vào cơ chế của cảm xúc, cách chúng hình thành và tan biến, và cách quan sát chúng mà không đồng hóa.
    •    Tiếp đó, suy nghĩ cũng không phải là bạn. Chúng ta sẽ khám phá dòng chảy của tâm trí, nguồn gốc của suy nghĩ, và cách trở thành người chứng kiến, để tháo gỡ sự đồng hoá
    •    Và ngay cả những trạng thái vi tế trong thiền, tĩnh lặng, ánh sáng cũng không phải là bạn. Đây là phần cao cấp, giúp ta tránh đồng hóa với ngay cả những trải nghiệm tâm linh.

Cuối cùng, khi tất cả lớp vỏ được lột bỏ, sự đồng hoá được tháo gỡ, bạn sẽ đứng ở nơi không còn gì để định danh, không còn gì để bám víu. Đó không phải là khoảng trống đáng sợ, mà là nền tảng vĩnh hằng tuyệt đối: Sự giải thoát viên mãn.

Hãy bắt đầu hành trình này với một tâm trí không phân tích hay phán xét, và bạn sẽ thấy cuộc sống này thật sự tuyệt vời và sống động đến từng phút giây.

Tác giả: Kiều Thiên Bảo

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây